I)

Para coñecer ante o que estaba, para saber realmente cal era a natureza dese elemento, medio ígneo medio fluído, que se transmitía instantaneamente dun corpo a outro e que podía chegar a fulminar a vida de calquera organismo se rompía a distancia prudente ou se fornecía unha carga o suficientemente poderosa; para saber que era a electricidade, o abate Nollet levou a cabo unha serie de experimentos que irrompían por completo no racionalismo metodolóxico da Ilustración.

Dise que nunha ocasión chegou a reunir ata case 200 soldados da garda real francesa, dispúxoos dándose a man en forma de círculo e cun condensador de electricidade conectado a cada un dos extremos. Cando o circuíto activábase, todos recibían a descarga de forma simultánea e así, demostraba que en tan só unha milésima, a luz era capaz de estar nun e todos os corpos ao mesmo tempo. Outras veces, Nollet facía de invitado estrela nas noites de faladoiro dos salóns da aristocracia parisiense guiando aos philosophers máis curiosos nuns xogos de cambras e faíscas. Aínda que destas e outras anécdotas Nollet fose intuíndo o que escondía a electricidade, o seu ensaio sur l’electricité deas corps non despexou a incógnita, e a electricidade seguiría sendo un enigma ata pasado un tempo. Con todo, bastoulle para establecer que esa luz reconducida recibiría o nome de electricidade (…) do latin electrum*, que significa Ambar, que vén referirse á acción dun corpo, que se pon en estado de atraer a si. Este afán por facer ver o que non se pode ver, por volver tanxible o que escapa ás mans e dotalo de sentido ata facelo predicible e manipulable, é en esencia o que seguiu animando o espírito científico desde o asentamento do racionalismo no pensamento occidental. Agora, despois de alcanzar un saber plenamente científico sobre o que é a luz, resulta interesante a idea de imaxinar un lugar alleo ao da ciencia desde o que repensar estas nocións, que estea desposuído de calquera técnica ou utilitarismo e que dea pé a narracións prendidas de maxia, no sentido mítico da palabra. Trátase de preguntarse se podemos adoptar unha forma de ver parecida á de Nollet, onde en lugar de teoría e razón, haxa xogo e experimento, e onde o procedemento en si sexa a premisa e a conclusión da práctica.

II)

Xa o sabemos, a luz non se antolla á nosa sensibilidade como o resto de cousas que comparten o reino do material. Junichiro Tanizaki asombrábase de que en Occidente fose a luz e non a sombra o que determinaba as cousas e a súa beleza. Para o xaponés, o importante era aquilo que quedaba delineado polo que nega a luz, o que ver ou o que cobre. O brillo das vasillas europeas e o gusto polo prateado andaba lonxe daqueles obxectos lacados pensados para ser vistos en ambientes escuros. Do mesmo xeito, os biombos ou os faroliños semiapagados, ou os tellados alongados que verten a sombra sobre as casas tradicionais xaponesas, fálannos dunha forma antagónica á nosa á hora de manifestar a realidade. O fondo é parecido ao dun problema escolástico o que se ve é o que se revela ou o que foi negado no seu contorno? En calquera caso, o espazo foi e sempre será un condicionante, no material e no ideal, do que se é. É por iso que a luz é capaz de facer e desfacer, tomando forma ao proxectarse, collendo volume ao pousarse, e facendo desaparecer o que non queda iluminado. Esta tensión entre o que pode ser e o que acaba sendo, froito de estar entre o ideal e o matérico é unha forma de devolver a mirada ao acto creativo. A praxe artística exponse deste xeito como unha situación análoga á forma en que a luz se comporta co resto da materia: a materia inconsistente que son a idea e a problemática dun asunto íntimo e vital desenvólvense ata materializarse e constituírse nunha obra de arte, objetual e concreta.

III)

Ao percorrer o circuíto de luz co que ConTRoL (Daniela Jándula e Mario Manso) e Pablo Quesada interviñeron a galería NÉBOA, damos cun anhelo revivido da confabulación ao redor da luz. As lentes de ConTRoL foron esparexidas polo espazo co propósito de rebotar e redirixir un halo de luz que, como nos xogos experimentais de Nollet, recondúcese e transmítese dun corpo a outro. Os cristais son apuntamentos prácticos ás estruturas de Pablo Quesada, coma se fixesen de ornamento a un armazón xa montado e a peza en si fose unha substancia variante en función da luz que reciba e conteña. O conxunto articúlase como un todo inseparable, confeccionado especificamente para o espacio. Como atraer a luz e deixala dentro proponse como unha instalación que reflexiona acerca da luz e as súas formas de manifestarse no espazo asumindo unha representación da praxe artística e convidando ao cuestionamiento das formas de coñecer e percibirnos na contorna.

Pedro Huidobro

Comisario

*Jean Nollet, Ensaio sobre a electricidade dos corpos, trad. esp., Madrid, edición facsimilar / editorial histórica, s. f. [obra orixinal de 1746]